Мемлекеттік сатып алу саласында бюджет қаражатының біраз бөлігі БҚО мәслихаты депутаттарына тиесілі. Бұл жөнінде Shishken_like телеграм арнасы жазды.
2023 жылы сайлау өткеннен кейін кейін облыстық мәслихатта 30 депутат мандат иеленді. Орындардың көбін, соның ішінде Орал қаласының бұрынғы әкімі Мұрат Мұқаев иеленген төраға орнын қоса алғанда, AMANAT партиясының фракциясына тиесілі. Қазіргі депутаттардың дені – қайта сайланған депутаттар (бұрынғы қалалық немесе облыстық мәслихаттарда тәжірибесі бар) немесе ірі кәсіпорындар мен мемлекеттік сектор ұйымдарының басшылары.
Депутаттардың шамамен жартысы Батыс Қазақстан облысының, соның ішінде Орал қаласының бюджеттерінен мемлекеттік сатып алу жүйесі арқылы үнемі қаражат алып отырған немесе алып жатқан жергілікті бизнестің топ-менеджерлері. Мемлекеттік тапсырыста майлы жілік үш жергілікті «миллиардерлердің» еншісінде. Батыс Қазақстан облысы мәслихатының депутаттарымен байланысты жеке бизнестер 2016 жылдан бері мемлекеттік сатып алуда шамамен 270 миллиард теңгені игерген
Дінмұхамед Сәтбаев
39 жастағы Д.Сәтбаев — Тараз қаласының тумасы және «Болашақ» бағдарламасының түлегі, екі еншілес компанияның, Uniserv-Trans LLC және Uniserv LLC компанияларының директоры.
Олардың иесі, Uniserv бақылау кеңесінің төрағасы – оның ағасы, Батыс Қазақстан облысындағы танымал бизнесмен (Uniserv брендімен бірнеше компанияның, соның ішінде медициналық орталықтың негізін қалаушы), ҚР құрметті жол құрылысшысы және алдыңғы екі шақырылымдағы облыстық мәслихаттың депутаты Нұрғазы Сәтбаев.
«Uniserv-Trans» ЖШС жүк тасымалы саласында жұмыс істейді. Adata.kz мәліметтері бойынша, компания 2015 жылдан бері айтарлықтай 3,3 миллиард теңге салық төлемін төледі, ал мемлекеттік келісімшарттар құны өте төмен – 11,7 миллион теңге ғана. Екінші компания, «Uniserv» ЖШС, 2015 жылдан бері 10,4 миллиард теңге салық төледі және мемлекеттік сатып алу саласында 135,8 миллиард теңге иеленді. Ол жол құрылысына маманданған және Forbes.kz мәліметтері бойынша, 2015 жылы мемлекеттік келісімшарттардың ең ірі алушыларының бірі болды. Басылым тізімді 2014 жылдың нәтижелері бойынша жасады. Сол кезде Uniserv компаниясының келісімшарттарының жалпы сомасы 18,5 миллиард теңге болды, олар «ҚазАвтоЖол» ұлттық компаниясы мен «ҚазМұнайГаздың» еншілес компаниясынан жоғары құнды келісімшарттар жеңіп алды.
Дегенмен, 2016 жылдан бастап Uniserv компаниясының негізгі тапсырыс берушісі Батыс Қазақстан облысы әкімдігінің жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары басқармасы болды. Ашық тендерлер мен жеке көзден сатып алу арқылы берілген келісімшарттардың жалпы құны 85,4 миллиард теңгеге жетті. Uniserv департаменттің өтініші бойынша аймақтық автомобиль жолдарының учаскелерін қайта жаңғыртады және күрделі жөндеу жұмыстарын жүргізеді. Барбастау-Ақжайық-Индер тас жолындағы жөндеу жұмыстары қиындықсыз болған жоқ. Өткен жазда Батыс Қазақстан облысының облыстық соты Uniserv компаниясына құрылыс нормаларын бұзғаны үшін 2,5 миллион теңге айыппұл салды. «Орал апталығы» басылымы анықтағандай, компания ақаулы учаскені өз есебінен жөндеуге мәжбүр болады. Жұмыстың құны – 500 миллион теңгені құрайды.
Тағы бір ірі тапсырыс беруші – Батыс Қазақстан облысы Қазталов ауданының әкімдігі. Uniserv аудандық тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары бөлімі үшін аудандық деңгейдегі жолдарды жөндеп жатыр. Келісімшарт құны 9,8 миллиард теңгені құрайды. Uniserv-тің салық төлемдері 2025 жылдан бастап 10,4 миллиард теңгені құрайды.
Тұрарбек Тілемісов
53 жастағы бизнесмен бұрын қалалық және облыстық мәслихаттарда қызмет еткен. Оның негізгі активі – бұрынғы мемлекеттік кәсіпорын «Жайық Таза қала» ЖШС (салық төлемі: 2015 жылдан бері 4,9 миллиард теңге). «Орал апталығы» газетінің мәліметі бойынша, «ондаған жылдар бойы қаладағы санитарлық-гигиеналық қызметтердің жалғыз жеткізушісі болып келеді және қалалық бюджеттен 1,9 миллиард теңгеге кепілдендірілген мемлекеттік тапсырыс алады (ескерту: жыл сайын)».
Қазіргі уақытта жеткізуші ретінде иеленген мемлекеттік сатып алу келісімшарттарының жалпы құны – 34,9 миллиард теңге. Компанияның негізгі серіктесі – Орал тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары бөлімі. Департаментпен жасалған келісімшарттардың жалпы құны 28,3 миллиард теңгені құрайды. Мердігер міндетіне көшелер мен жолдарды күтіп ұстау, қаланың белгілі бір аудандарында санитарлық тазалықты ұстау, қалдықтарды шығару, көгалдандыру, ағаштарға күтім жасау және басқа да қызметтер кіреді. Компанияның мемлекеттік келісімшарттарының шамамен 69%-ы бір көзден сатып алу арқылы жасалады.
Тұрарбек Тілемісов басқа да бірнеше компанияға иелік еткен. Олардың арасында 2023 жылдан бері мемлекеттік сатып алу аясында БҚО денсаулық сақтау басқармасына қарасты онкологиялық диспансермен жалпы сомасы 104,6 миллион теңгеге алты келісімшартқа қол қойған «Oral Trans Holding» ЖШС болды. Келісімшарттар паллиативтік көмекке арналған орынды жалға алуға қатысты болды. 2022 жылдың қарашасында Тілемісов өз қаражатына үш қабатты, 31 төсектік «Аманат» паллиативті көмек көрсету орталығын салып, облыстық онкологиялық диспансерге сыйға тартқанын, «қайырымдылық ұйымдарына 350 миллион теңгеден астам қаражат бөлгенін» хабарлады. Қазіргі уақытта паллиативтік көмекке арналған ғимараты жалға беретін компанияның қазіргі иесі – кәсіпкердің ұлы Темірлан Тілемісов.
Тұрарбек Тілемісовтің ұлдары — 31 жастағы Темірлан мен 29 жастағы Абылайхан да «Оралтранс» ЖШС-ның иелері. Компанияның мемлекеттік сатып алу бойынша жалпы келісімшарттарының сомасы 1,2 миллиард теңгені құрайды. ЖШС «Қазавтожолдың» еншілес компаниясына («Кажсервис» ЖШС) асфальт, тұз, құм, битум эмульсиясы және басқа да өнімдер жеткізеді. Келісімшарттың жалпы құны шамамен 832 миллион теңгені құрады. 2017 жылдан 2019 жылдың басына дейін «Оралтранс» ЖШС-ның клиенті жоғарыда аталған «Жайық Таза қала» ЖШС болды, ол самосвалдарды, автогрейдерлерді және басқа да жабдықтарды 209 миллион теңгеге келісімшарттар бойынша жалға алған. Шамасы, келісімшарттар «Жайық Таза қала» жекешелендірілмес бұрын жасалған және әлі күнге дейін Орал әкімдігінің меншігінде болған.
Оганнес Минасян
Ресми өмірбаянына сәйкес, Батыс Қазақстан облысының Даринск ауылының 30 жастағы тумасы өзінің мансабын «Ануш-Құрылыс» ЖШС құрылыс компаниясында қарапайым жұмысшы болып бастаған. Айта кету керек, компанияның негізін оның әкесі, марқұм Арутюн Минасян салған. Оханнес Арутюнович 2021 жылдың сәуірінен бері ЖШС директоры және негізін қалаушы болып келеді. «Ануш-Құрылыс» компаниясының негізгі қызметі – жол және тас жол құрылысы. Соңғы он жылда компания шамамен 2,8 миллиард теңге салық төледі, ал 2017 жылдан бері оның игерген тендер қаражаты 32,3 миллиард теңгеге жақындап келеді. Компания Оханнес Минасян мәслихатта қызмет еткенге дейін де мемлекеттік сатып алу жүйесіне белсенді қатысқан.
Құны бойынша негізгі тапсырыс беруші — Орал қаласы әкімдігіне бағынатын тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары бөлімі. Бөлім таспырысы бойынша «Ануш-Құрылыс» компаниясы аулалар мен бульварларды күрделі, орташа және ағымдағы жөндеу жұмысын, қайта құру және абаттандыру жұмысын жүргізеді. Келісімшарттың жалпы құны – 6,8 миллиард теңге. Тағы бір маңызды тапсырыс беруші – Бәйтерек ауданы тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары бөлімі. Бәйтерек аудандық автомобиль жолдарының учаскелерін күрделі және орташа жөндеуге Минасянның компаниясымен келісімшарт жасайды (келісімшарттың жалпы құны шамамен – 6,2 миллиард теңге).
Оқыңыз: БҚО мәслихатының депутаты жол жөндеуге бір жылда 8,3 млрд теңге тендер алған
Облыстық жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары департаментімен жасалған мемлекеттік келісімшарт шамамен 3,9 миллиард теңгені құрайды. Келісімшарт бойынша «Ануш-Құрылыс» компаниясы, облыстық маңыздағы жолдарды жөндейді және Орал-Кирсанов тас жолындағы көпірді де жөндеді. Үш ірі тапсырыс берушімен келісімшарттық ынтымақтастық 2026 жылдың соңына дейін жоспарланған. Компанияның мемлекеттік келісімшарттарының шамамен 90%-ы конкурс тәртібі арқылы берілген.
