Шілде айында Батыс Қазақстан облысы Ақжайық ауданының Тайпақ ауылында бір топ ата-ана Құрман Байсықов атындағы жалпы білім беретін орта мектептен орыс сыныбын ашуды сұрап, аудандық білім бөліміне ашық хат жазған. Олардың атынан сұраныс хатты ауыл тұрғыны Анна Магомедова жолдаған.
«Батыс Қазақстан облысы Ақжайық ауданына қарасты Тайпақ ауылындағы Қ. Байсықов атындағы орта жалпы білім беретін мектебінде соңғы екі жылдан бері орыс тілінде білім беретін мектеп алды дарялық тобы мен бірінші сынып ашылмай келеді. Яғни орыс тілінде білім алғысы келетін бүлдіршіндер үшін жаңа сыныптар қабылданбай отыр», — деп жазылған желіде жарияланған хатта (мазмұны түпнұсқа күйінде беріліп отыр – редакция).
Кейінгі жылдары өңірде аралас мектептердің азайып келе жатқаны рас. Қазақы ауылда орыс сыныбын ашу туралы ұсыныс көптің назарын аударды. Осыған байланысты мән-жайды тараптардан сұрап көрдік.
Ақжайық ауданы әкімінің орынбасары Зәйлім Мәжитова ата-аналармен кездескенін, түсіндіру жұмысынан кейін А. Магомедова райынан қайтқанын хабарлады.
«Аудан әкімі, ауыл әкімі халықпен қанша рет кездесіп жатыр, бұған дейін бірде-бір рет орыс сыныбын ашу жөнінде мәселе көтерілмеген. Аяқ астынан Анна Магомедова деген орыс әйел хаттың бір данасын аудандық білім бөліміне, бір данасын «Уральская неделя» басылымына жолдаған. Бұл хатқа 182 адам қол қойды деген уәжбен келісе алмаймын. Бір қазақ ауылынан осынша адам орыс сыныбын сұрауы мүмкін емес. Оған менің көзім жетті», – деді Мәжитова.
Әкім орынбасарының сөзінше, хатқа қол қойғандардың бәрі оның мазмұнымен таныс болмаған. Кейбір тұрғын мектептегі орыс сыныптарының барлығы жабылады деп түсінген. Қол жинағандардың арасында мұғалімдер де бар. Олар «Ертең бізге оқу жүктемесінен сағат берілмейді, жұмыссыз қаламыз, орыс сыныптары жабылмауы керек» деген уәжін алға тартқан. Оларға жаны ашыған ауылдастары аты-жөндерін тізімге тіркеуге қарсы болмаған.
«Кейбір адамдар ауылда болмаса да, олардың орнына қол қойып жіберген. Фальсификация! Бірқатар ата-ана ауызша түсіндіргесін, бір парақ қағазда не жазылғанын оқымай, келісе салған. Осының бәрін дәлелдеп, көзін жеткізгесін, сынып ашуға бастама көтерген Анна Магомедова «Арызды қараусыз қалдыруды сұраймын» деген өтінішті өз қолымен жазып берді», — деді Зәйлім Исатайқызы.
Анна Магомедова хатта Тайпақтағылар балаларын орыс тілінде оқыту үшін басқа ауылға немесе қалаға қатынауға мәжбүр деп жазған екен. Зәйлім Мәжитова бұл ақпаратты да жоққа шығарды. Дегенмен Магомедованың орыс сыныбын ашу туралы ұсыныс жасауына құқығы бар екенін атап өтті. Ол үшін мектепалды даярлық тобына 15, бірінші сыныпқа 5 бала жиналуы керек. «Бала саны толған жағдайда ғана нақты шешім қабылдаймыз», — деді аудан әкімінің орынбасары.
Бұл мәселеден ауыл әкімі де, мектеп директоры да хабарсыз болып шыққан. Оларға жолықпағанын Магемоданың өзі де растады. Аннаның өзі де қазақ тілін жетік біледі екен. Сұрағымызға емін-еркін жауап қатты.
«Жалпы жиналысқа ата-аналар жиналды. Облыстан, ауданнан кісілер келді. Олар хатқа қол қойғандарды төртеу-бесеуден қабылдап, сөйлесті. Мен арызда ұлтқа қарсы әрекет жасағандай көрініп қалдым. Ол жерде басқа мәселе ғой. Ауылдағы мектепте орыс сыныбы болмаса, қызымды қалаға алып барып, біреудің үйіне орналастыруым керек. Міне, соны айтқым келіп еді. Халықты дүрліктірдің дейді. Оңашада сөйлескесін, қысым жасалды ма, білмеймін, кейбір ата-ана бас тартайық деп шыға келді», — деп түсіндірді Анна Магомедова.
Ол оқушылардың бұрынғысынша мектепалды даярлық тобынан бастап төртінші сыныпқа дейін орыс тілінде білім алғанын қалайтынын айтты. Қызының тілі орысша шыққан. Содан мектепке барғанда дарялық тобында сабақ оқуға қиналған. Екі жылдан кейін кенже баласы да мектепке барады. Анна балаларының орыс тілінде оқығанын құп көреді. Өзінің айтуынша, тағы бір оқушы қызы мектептегі орыс сыныбында.
«Арызды кері алғаным рас. Кісі жинаған кезде ешкімді қол қоюға мәжбүрлемедім. «Орыс класын ашуға қарсы емессіз бе?» деп сұрадым. Алдарынан өттім. Ауыл әкіміне, мектеп директорына жолыққан жоқпын, арызды аудандық білім бөліміне алып бардым. Мектепте орыс сыныбын жабуға байланысты ата-аналармен ешкім ақылдаспады ғой. Бірден қазақ сыныбына құжат қабылдай бастады. Бізге «Орыс тілінде оқытатын мұғалімдер азайып жатыр» деп түсіндірді. Бастауыш орыс сыныптарын ашса, алдағы уақытта кадр табылады деген ойдамын», — деді А. Магомедова.
Қазіргі уақытта Тайпақ ауылында 4500-ге жуық адам тұрады. Ауылда үш мектеп бар. Қ. Байсықов атындағы ЖББОМ – аралас мектептердің бірі. Бұл мектепте 492 оқушы білім алады. Қазіргі уақытта 3-11 сыныптарға мұғалімдер сабақты орыс тілінде береді.
Ауыл әкімі Жалғас Жұмағалиев Тайпақ тұрғындарының дені қазақ деді. Орыс, құмық, татар секілді саны аз этнос өкілдері бар. Барлығы да қазақ тіліне жатық. Тату-тәтті тұрып жатыр.
Жалғас Жұмағалиев мектепте орыс сыныбын ашуды сұрағандар өрескел заңбұзушылыққа жол берді деп санайды.
«Бұған дейін ауыл мектебіне, білім бөліміне орыс сыныбын ашу жөнінде ешкім өтініш ұсынбаған. Содан білім бөлімінің жауап беруін күтпей, жергілікті басылымға жолдап жіберген. Ашық хат арқылы жалған ақпарат таратқан. Арызға қол қойған адамдардың кейбірі хат мазмұнымен таныспаған. Шағын құрамды ата-ана. Көбі – қазақ отбасылар. Магомедовтар отбасынан басқа өзге ұлт өкілдері жоқ. Анна бүлдіршін қызы мектепалды даярлық тобында қазақша оқуға қиналғасын, орыс сыныбы ашылар деген үмітпен бастама көтерген. Төртінші сыныпты шығарып салған соң, бастауыш буынға сабақ беретін, жұмыссыз қалам деп уайымдаған мұғалімдер де жанайқайын білдірді», — деді Ж. Жұмағалиев.
Жалғас Батырбекұлы бұл мәселе қоғамдық талқыға салынбағанын айтты. Ауылдағы қоғамдық кеңес мүшелері де, әкімнің өзі де орыс сыныбын ашуға байланысты үгіт жүргізілгенінен бейхабар. Ауыл басшысы осы бастаманы көтергендер орыс сыныбы ашылмайтынын біле отыра, осындай жасырын қадамға барды деп есептейді.
Ауыл-аймақты дүр сілкіндірген бұл оқиға хатқа қол қойғандардың өзін екіұдай ойда қалдырған секілді. Дегенмен тайпақтық Альбина Упиева бұл ұсынысты қуана қолдайтынын айтты.
«Кішкентай балам орысша сөйлейді. Мектепалды даярлық тобына барғалы отыр. Бесінші және үшінші сыныптарға көшетін қыздарым да орыс тілінде оқиды. Балаларымның бәрінің орысша оқығанын қалаймын. Магомедова «Орыс сыныбы ашылсын» деп хат жолдаймын дегесін, өтінішке қол қойдым. Бірақ мәтінін оқыған жоқпын. Алдағы уақытта өзім де өтініш жолдаймын. Я поддерживаю», — деді Упиева.
Тағы бір тұрғынға қоңырау шалып едік, «Орыс сыныбы бәрібір ашылмайды» деді ғой. Әңгімеге нүкте қойылды. Мені тізімнен сызып тастасын», — деп бірден күдер үзгенін білдірді.
Тайпақ ауылының тұрғыны, зейнеткер Болат Дошанов орыс тілін үйренуге деген сұраныс жоқ деп санайды. «Кеңестік кезеңде орыс сыныптары ашылды. Қазіргі кезде орыс сыныбын ашудың аса қажеттілігі жоқ. Бәлкім, бұл мәселені жастар қозғап жүрген болар. Әркімнің өз таңдауы бар. Ауылда орыстардың өздері қазақша сөйлейді. Тап бір дау көтеретін мәселе емес», — деді ардагер.
P.S. Тайпақ — облыстағы ірі ауылдардың бірі. Бұрын аудан орталығы болған. Қазіргі уақытта Ақжайық ауданының құрамында. Жергілікті халық талай танымал тұлғаны дүниеге алып келген Тайпақты нағыз қазақы ауыл деп санайды. Әрине, ата-аналардың орыс сыныбын ашуды сұрауына толық құқығы бар. Дегенмен бұл мәселеге мемлекеттік органдар тиянақты назар аударғаны дұрыс болатын секілді. Орыс тілді кеңістік ауыл-аймақтан да ажырағысы келмей тұрғандай әсер қалдырады.
фото: pixabay
