5 ақпанда мәжіліс отырысында депутат Магеррам Магеррамов АҚШ-тың халықаралық USAID даму агенттігінің “абсурдты” жобаларға қаржы жұмсағаны туралы мәлімдеме жасады. Ол Ұлттық экономика министрі Серік Жұманғаринға бағытталған депутаттық сауалында агенттіктің “зиянды” жобаларға ақша құйғанын айтты. Біздің редакция депутаттың қаншалықты рас сөйлегенін тексерді.
“Ақ Үйдің ресми мәлімдемелерінде USAID агенттігі “толықтай” салық төлеушілерге есеп бермегені және “абсурдты” және “зиянды” жобаларға үлкен көлемде қаржы бөлгені айқын айтылған. Мысалы, USAID Колумбияда “трансгендерлік операға”47 мың доллар, Перуде “трансгендерлік комикс” жасауға 32 мың доллар, Египетте туризмді қаржыландыруға 6 миллион доллар, Гватемалада “жыныс өзгерту” және “ЛГБТ-активизмге” 2 миллион доллар, Сербияда жұмыс ұжымдары мен іскерлік қауымдастықтарда теңдік пен инклюзивтілікті насихаттауға 1,5 миллион доллар, Ауғанстанда мак және героин өндірісін қолдауға “ирригациялық каналдар, ауылшаруашылық жабдықтары және тыңайтқыштарға” жүздеген миллион доллар бөлген”, – деді Магеррамов.
Неліктен депутат мәлімдемесін дәлелденген деп айтуға болмайды?
Ақ үйдің ресми сайтында осындай ақпарат жарияланған рас. Депутат Магеррам Магеррамов тек Ақ үйдің ақпаратына сүйенген. 25 қаңтарда АҚШ-тың президенті Дональд Трамптың жарлығымен USAID жұмысы 90 күнге тоқтады. Ал агенттіктің ресми сайтында 2 ақпаннан бастап жұмыс тоқтатылғаны туралы хабарлама жарияланды. Алайда депутат келтірген ақпарат тек бір тарапқа сүйеніп айтылғандықтан нақты дәлел деп айтуға болмайды.
USAID дегеніміз не және оның атқаратын қызметі қандай?
АҚШ Халықаралық даму агенттігі (USAID) 1960-жылдардың басында АҚШ үкіметінің атынан гуманитарлық көмек бағдарламаларын басқару үшін құрылды. АҚШ Конгресі зерттеу қызметінің хабарлауынша, агенттікте шамамен 10 000 қызметкер жұмыс істейді, оның біраз бөлігі шетелдерде қызмет атқарады. Агенттік кеңселері 60-тан астам елде орналасқан.
Агенттік атқаратын қызмет ауқымы өте кең. Мысалы, USAID аштықтан зардап шегетін елдерге азық-түлік жеткізіп қана қоймай, әлемдегі ең үздік ашаршылықты анықтау жүйесін жүргізеді, яғни деректерді талдау арқылы азық-түлік тапшылығының пайда болатын жерлерін болжауға тырысады.
USAID бюджетінің көп бөлігі полиомиелит ауруы әлі де таралатын елдерде вакцинация жүргізуге, пандемияға себеп болуы мүмкін вирустардың таралуын тоқтатуға, яғни денсаулық сақтау бағдарламаларына жұмсалады.
АҚШ үкіметі USAID жобаларына қанша ақша бөлді?
BBC сайты ресми дерекке сүйеніп, АҚШ билігі 2023 жылы халықаралық көмекке 68 млрд доллар жұмсағанын жазды. Бұл қаржы бірнеше министрлік пен агенттік арасында бөлінген. Алайда бұл соманың жартысынан көбі USAID бюджетін, яғни шамамен 40 млрд долларды құраған.
USAID қаражатының басым бөлігі Азия, Африка және Еуропада және Украинадағы гуманитарлық көмекке жұмсалады.
Мысалы, Ұлыбритания — әлемдегі ең үлкен көмек шығындарын жұмсайтын төртінші ел. 2023 жылы ол 15,3 миллиард фунт стерлинг жұмсаған, алайда бұл АҚШ-тың берген көмегінің шамамен төрттен бір бөлігін ғана құрайды.
фото: tock.adobe.com
