28 ақпанда Израиль мен АҚШ Иран астанасы Тегеранға шабуылдады. АҚШ президенті Дональд Трамп Иранның ядролық бағдарламасын толық жоюды жоспарлағанын мәлімдеп, Иран әскерін қаруын тастауға шақырды.
Иран тарапы жауап ретінде қарымта шабуыл жасап, Израиль аумағын, АҚШ-тың Палестинадағы базаларын және Таяу Шығыстағы елдерін зымыранмен соққылады.
АҚШ Қарулы күштері Иран шабуылының америкалық базаларға «айтарлықтай зиян келтірмегенін» хабарласа да, 1 наурызда соққы салдарынан үш әскери қызметкердің қаза тапқаны, тағы бесеуінің жараланғаны белгілі болды.
Әлемдік энергетикаға соққы
Иран билігі мұнай мен газ тасымалы үшін стратегиялық маңызы зор Ормуз бұғазы арқылы кеме қозғалысын тоқтатты. Бұл туралы Ислам революциясы сақшылар корпусының генерал-майоры Эбрахим Джабари мәлімдеді.
Парсы шығанағы арқылы әлемдік мұнайдың шамамен 20%-ы тасымалданады.
Reuters агенттігінің дерегіне сәйкес, қақтығыс салдарынан әлемнің энергетика нарығы соңғы онжылдықтағы ең ірі күйзеліске тап болуы мүмкін.
Нарықта Brent маркалы эталондық мұнай бағасы күрт өседі деген болжам бар. Соңғы апталарда баға барреліне шамамен 70 долларға дейін көтеріліп, 2025 жылдың тамызынан бергі ең жоғары деңгейге жеткен.
Лондондағы ICE Futures Europe биржасындағы сауда қорытындысына сәйкес, Brent маркалы мұнайдың мамыр айындағы фьючерстері 13,04%-ға қымбаттаған.
Келіссөз мәселесі
АҚШ президенті Дональд Трамп Иранның жаңа билігі келіссөз жүргізуге ниет білдіргенін хабарлады. Оның сөзінше, Вашингтон да диалог бастауға дайын.
Алайда Иранның Ұлттық қауіпсіздік бойынша жоғары кеңесінің хатшысы Али Лариджани АҚШ-пен ешқандай жағдайда келіссөз жүргізілмейтінін мәлімдеді.
Қақтығыстың екінші күні Иранның Жоғарғы көсемі аятолла Али Хаменеи өз резиденциясында АҚШ пен Израиль соққысынан қаза тапты.
Қайтыс болған саясаткерлер арасында қорғаныс министрі Азиз Насирзаде мен ИРСҚ қолбасшысы Мохаммад Пакпур бар.
Иранның уақытша билігі
Иран Конституциясының 111-бабына сәйкес, АҚШ-Израиль шабуылынан кейін елді уақытша басқару үшін жетекші кеңес құрылды. Уақытша билік басшысы болып Алиреза Арафи тағайындалды.
Арафи бұған дейін Жоғарғы көсемді сайлайтын Сарапшылар кеңесінің мүшесі болған.
Зымыран соққысынан кейін Иранның Минаб қаласындағы қыз балаларға арналған бастауыш мектепте 50-ден астам бала қаза тапты.
Айта кетейік, Израильдің Қорғаныс министрлігі мектептегі жарылыс туралы білмегенін мәлімдеп, жауапкершілік алудан бас тартты.
Әуе рейстері тоқтатылды
Геосаяси ахуалға байланысты Қазақстанның Air Astana компаниясы Таяу Шығыс бағытындағы рейстерін уақытша тоқтатты.
Қазір Дохада 174, Делиде 231, Дубайда 330 жолаушы қонақ үйлерге орналастырылған. Компания жолаушыларға бір тәулік тегін тұру мүмкіндігін ұсынып отыр, кейін арнайы тарифтер бойынша орналастыру жоспарланған.
Сарапшы пікірі
Саясаттанушы Досым Сәтпаев АҚШ-тың Иранға қарсы әрекеттері тек шектеулі әскери операция емес, саяси режимді өзгерту сценарийіне ұласуы мүмкін екенін айтады.
Оның пікірінше, егер Вашингтон Иран басшылығын жою немесе билікті күшпен ауыстыру тактикасын таңдаса, онда ол Израильмен қоян-қолтық әрекет етеді. Бұл жағдайда басты назар елдің жоғары саяси және әскери элитасын дәлме-дәл зымыран соққылары арқылы жоюға бағытталуы ықтимал.
Сәтпаевтың айтуынша, жоғары лауазымды тұлғалардың, соның ішінде Иран Ислам революциясы сақшылар корпусының жетекшілерінің қаза табуы қақтығыстың жаңа, анағұрлым қауіпті кезеңге өткенін білдіреді.
Сонымен қатар сарапшы Иранды өзге санкциялық режимдегі мемлекеттермен салыстыру қате екенін атап өтті.
«Иран — Венесуэла емес. Оның саяси жүйесі күрделі, діни-саяси институттары терең тамыр жайған және билік вертикалі ерекше модельге құрылған», — деді ол.
фото: Getty Images
