Қазақстан азаматтары үшін «Қаралы қаңтар, қанды қаңтар» аталған оқиғаға биыл 3 жыл болды. 2023 жылы PaperLab зерттеу орталығы Қазақстан азаматтарының Қаңтар оқиғасына көзқарасын анықтау мақсатында сауалнама жүргізді.
Нәтижесінде сауалнамаға қатысқандардың басым көпшілігі Қаңтар оқиғасына қатысты тергеу нәтижелеріне сенбейді. Нақтырақ айтқанда 53%-ы ресми тергеу нәтижелеріне сенбейді, ал 30%-ы белгілі дәрежеде сенеді.
2022 жылдың 29 желтоқсаны мен 2023 жылдың 10 қаңтары аралығында өткізілген сауалнамаға 1047 адам қатысқан.
Респонденттердің 38%-ы қатысушылар Қаңтар оқиғасын «елде билікті басып алу үшін ұйымдастырылған саяси арандатушылық» деп бағаласа, 28%-ы «тәртіпсіздік пен тонауға ұласқан бейбіт наразылық» деп санады.
Президенттің «ескертусіз оқ ату» бұйрығын сауалнамаға қатысқандардың 71%-ы құптамады. Ал ұсталғандарды азаптауды 72% айыптады. Әлеуметтік желідегі азаматтарды азаптау, қинау фото-материалдары желі қолданушыларын қорқытты. Әсіресе ұсталғандарға үтік басып, жыныстық зорлық көрсетіп, үстеріне қайнаған су құйған жағдайлар халықтың үрейін алды.
Сол сәтте қоғамдық резонанс тудырып, халықты алаңдатқан тағы бір мәселе — ҰҚШҰ әскерін қалаға енгізу еді. Ол шешімді респонденттердің 44%-ы қолдамады, 37%-ы қолдады.
Зерттеу барысындағы «билік кімнің қолында» деген сұраққа 40%-ы қазіргі президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың қолында деп жауап берді. 9%-ы билік іс жүзінде бұрынғы президент Нұрсұлтан Назарбаевта деп санады. 11%-ы екеуі бірігіп басқарады деп ойлайды.
Бұл зерттеу қазақстандықтардың Қаңтар оқиғасына қатысты пікірлердің әртүрлі екенін және әлі күнге дейін оқиғағы қатысты пікір білдіруге қоғамда қорқыныш барын көрсетеді.
Зерттеушілер сауалнама нәтижелері қоғамда оқиғаға қатысты сенімсіздік пен түсінбеушілік барын көрсетеді деп есептейді. Себебі респонденттердің пікірлеріндегі алшақтық ақпараттық жұмыс пен оқиғаны терең түсіндіру қажеттігін көрсетеді дейді. Билікке сенімсіздік және биліктің шешімдеріне қатысты сын-қатерлер әлеуметтік мәселелерді ашық талқылау қажет екенін көрсетеді.
Қаңтар оқиғасы 2022 жылдың 2 және 11 қаңтар аралығында болды. Ресми дерек бойынша 238 адам қаза тауып, бірнеше мың адам түрлі дәрежеде жарақат алды. Еліміздің бірнеше қаласында болған көтеріліс айтарлықтай материалдық шығынға әкелді.
Сурет: ашық дереккөздерден
