Тұрғын үй құрылыс жинағы жүйесіне бірнеше банк қосылады. ҚНРДА баспасөз қызметі жаңа құжат дайындалып жатқанын хабарлады.
Қазіргі уақытта Қазақстанда тұрғын үй құрылыс жинақ жүйесі бойынша халыққа несие ұсынатын жалғыз қаржы ұйымы – «Отбасы банк» тұрғын үй құрылыс жинақ банкі. Бұл банк арқылы тұрғындар төмен пайызбен, жылдық 3,5%-дан 5%-ға дейінгі мөлшерлемемен, тұрғын үй заемдарын рәсімдей алады. Жүйе аясында салымшылар арнайы жинақ ашып, оған мемлекет сыйақысы қосылады, кейін тиімді шартпен ипотека алу мүмкіндігі туындайды.
Дегенмен қаржы нарығындағы бәсекелестікті арттыру және ТҚЖЖ жүйесін әртараптандыру мақсатында Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі маңызды заңнамалық өзгерістерді дайындады. Бұл түзетулер екінші деңгейлі банктерге де тұрғын үй құрылыс жинақ жүйесіне қатысып, азаматтардың салымдарын тартуға және тұрғын үй заемдарын беруге құқық береді.
Қазіргі кезде заңнамалық өзгерістер «Қаржы нарығын реттеу және дамыту мәселелері бойынша» заң жобасына енгізілген. Мемлекеттік органдар жобаны талқылауда. 2025 жылдың тамыз айында бұл бастама Парламент Мәжілісінің қарауына ұсынылмақ.
Бұл өзгеріс іске асқан жағдайда, тұрғын үй жинақ жүйесіне бірнеше коммерциялық банк қатысып, тұрғындардың таңдау мүмкіндігін кеңейтеді. Нәтижесінде несиелік өнімдер көбейіп, пайыздық мөлшерлемелер төмендеп, жүйенің тиімділігі арта түспек.
Отбасы банкінің монополиясы
Бүгінге дейін тұрғын үй құрылыс жинағы саласында Отбасы банктің монополиясы сақталып келді. Жүйеде жалғыз ойыншының болуы нарықтағы бәсекенің шектелуіне, өнімдердің стандартталуына және азаматта таңдауының шектелуіне себеп болды.
Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің төрағасы Марат Омаровтың Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігінің төрағасы Марат Омаров «Отбасы банк» ипотекалық нарықта монополиялық басымдыққа ие екенін нақты мәлімдеді. 2024 жылдың маусым айында Jibek Joly телеарнасындағы «Уәде» бағдарламасына берген сұхбатында ол бұл жағдайдың бәсекелестікке және халықтың қаржылық қызметтерге қолжетімділігіне кері әсерін тигізетінін атап өтті.
2024 жылдың қорытындысы бойынша Отбасы банктің активтері 3,5 трлн теңгеден, ал несие портфелі 2,8 трлн теңгеден асты. Бұл – халықтың тұрғын үй алудағы басты қаржылық тетігінің осы банкпен тығыз байланыста екенін білдіреді.
Алайда сарапшылардың айтуынша, бәсекелестік болмаса, клиент мүддесі екінші кезекке ығыстырылады. Жүйеге басқа банктер тартылған жағдайда, әр банк өзіндік шарттар мен сервистік қызмет ұсынып, тиімділік артып, тұтынушы ұтады.
Ипотека нарығы
2025 жылдың алғашқы тоқсанында Қазақстанда ипотекалық несие нарығы баяулады: жаңа ипотекалық несиелер көлемі 390 млрд теңгені құрап, өткен жылмен салыстырғанда 5,7%-ға азайды. «Отбасы банк» бұл кезеңде 225,2 млрд теңгеге несие беріп, 10,4%-ға қысқарды, бұған мемлекеттік сыйақының кешіктірілуі әсер еткен. Коммерциялық банктердің үлесі 31%-дан 36%-ға өсті – бұл соңғы 8 жылдағы рекордтық көрсеткіш. Ипотекалық өтінімдерді мақұлдау деңгейі 24%-ға дейін төмендесе, жалпы несие портфелінің сапасы жоғары: мерзімі өткен берешек тек 0,4%, ал Отбасы банкте 2,3%. Ұлттық банк базалық мөлшерлемені 16,5% деңгейінде қалдырды.
Сонымен қатар, «7-20-25» және «Баспана Хит» сияқты мемлекеттік бағдарламалар арқылы берілетін ипотекалар да әлі де өзектілігін жоғалтпаған. Алайда бұл бағдарламаларда қаржыландыру көлемі шектеулі болғандықтан, барлық азаматтарға қолжетімді емес.
Сарапшылардың болжауынша, егер заңнамалық өзгерістер нәтижесінде басқа банктер де тұрғын үй құрылыс жинақ жүйесіне қосылса, ипотекалық өнімдер нарығында жаңа бәсеке кезеңі басталады. Бұл әсіресе жас отбасылар мен алғаш рет баспана алатындар үшін тиімді болмақ.
фото: sm1.kz
